Thuốc cản quang là thành phần không thể thiếu trong các kỹ thuật chụp CT-Scanner có tiêm thuốc để đánh giá tổn thương mạch máu và tạng. Tuy nhiên, mỗi vùng chụp và mỗi dòng máy (số lát cắt) đều có định mức tiêu hao tiêu chuẩn. Việc kê khai 2 lọ thuốc cản quang cho một ca chụp đơn lẻ mà thiếu biên bản giải trình hoặc không phù hợp với trọng lượng cơ thể bệnh nhân là nguyên nhân dẫn đến xuất toán phần chi phí dư thừa.
1. Quy chuẩn sử dụng thuốc cản quang trong chẩn đoán hình ảnh
Định mức thuốc cản quang không chỉ phụ thuộc vào kỹ thuật chụp mà còn dựa trên các thông số nhân trắc học:
Theo trọng lượng cơ thể: Thông thường, liều lượng thuốc cản quang được tính toán khoảng $1.5\text{--}2\text{ ml/kg}$ cân nặng. Với các lọ đóng gói phổ biến (50ml hoặc 100ml), đa số bệnh nhân chỉ cần sử dụng 01 lọ.
Theo vùng chụp: Chụp CT 01 vùng (ví dụ: CT bụng hoặc CT ngực) thường có định mức thuốc cố định. Việc dùng đến lọ thứ 2 chỉ được chấp nhận trong các trường hợp đặc biệt như: Bệnh nhân quá khổ (béo phì độ 3), chụp đa vùng (ngực - bụng - chậu kết hợp), hoặc lỗi kỹ thuật bắt buộc phải tiêm lại (có biên bản xác nhận).
2. Nguy cơ xuất toán từ sự mâu thuẫn dữ liệu XML 2 và XML 3
Hệ thống giám định thực hiện đối soát chéo giữa mã dịch vụ kỹ thuật và danh mục thuốc đi kèm.
Lỗi "Tròn lọ" bất hợp lý: Nếu dữ liệu đẩy lên cổng ghi nhận dịch vụ "Chụp CT-Scanner vùng đầu" (mã dịch vụ đơn lẻ) nhưng bảng kê lại xuất hiện 2 lọ thuốc cản quang 50ml, hệ thống sẽ tự động từ chối thanh toán lọ thứ 2.
Thiếu giải trình lâm sàng: Trong hồ sơ bệnh án hoặc tệp XML kết quả, nếu không ghi nhận cân nặng của bệnh nhân hoặc lý do cần tăng liều thuốc, cơ quan bảo hiểm sẽ áp định mức tối thiểu cho dịch vụ đó.
Hệ quả: Thuốc cản quang có giá thành khá cao (từ vài trăm nghìn đến hơn một triệu đồng/lọ). Tại các đơn vị có lưu lượng chụp lớn, việc xuất toán "lọ thứ 2" không kiểm soát có thể gây thiệt hại tài chính lên đến hàng tỷ đồng mỗi kỳ quyết toán.
3. Ngăn chặn nguy cơ xuất toán cho đơn vị
Để tối ưu hóa việc sử dụng thuốc cản quang và đảm bảo tính hợp lệ của hồ sơ, nhà quản lý cần triển khai:
Thiết lập định mức "cứng" trên hệ thống HIS/RIS: Cấu hình phần mềm để mặc định mỗi mã dịch vụ CT 01 vùng chỉ được đi kèm 01 đơn vị thuốc cản quang. Nếu bác sĩ muốn kê thêm lọ thứ 2, hệ thống phải buộc người dùng nhập "Lý do chỉ định bổ sung" vào một trường dữ liệu bắt buộc.
Tự động hóa tính liều theo cân nặng: Tích hợp công thức tính liều thuốc cản quang dựa trên cân nặng bệnh nhân (đã nhập từ khâu tiếp đón) vào phần mềm chỉ định. Điều này giúp bác sĩ có căn cứ y khoa vững chắc khi quyết định số lượng thuốc, đồng thời là minh chứng thuyết phục khi giải trình giám định.
Kiểm soát quy cách đóng gói (Vial Size): Khoa Dược nên nhập đa dạng các quy cách đóng gói (50ml, 100ml). Việc dùng 2 lọ 50ml thay vì 1 lọ 100ml khi cần liều cao thường gây nghi vấn về việc "chia nhỏ để tăng giá" hoặc lãng phí vỏ lọ, dễ bị đưa vào danh sách kiểm tra trọng điểm.
