Việc sử dụng hóa chất trên các hệ thống máy mượn, máy đặt là thực tế phổ biến tại nhiều cơ sở y tế để triển khai kỹ thuật mới. Tuy nhiên, nếu quy trình mua sắm và ký kết hợp đồng không tuân thủ đúng quy định pháp luật, toàn bộ chi phí hóa chất xét nghiệm liên quan có nguy cơ bị từ chối thanh toán BHYT.
1. Hiểu đúng về cơ chế "Máy mượn, Máy đặt"
Hiện nay, pháp luật không chấp nhận việc "đổi tên" hoặc lách luật các gói thầu mua sắm hóa chất kèm theo điều kiện cho mượn, đặt thiết bị nếu không thực hiện đúng quy trình đấu thầu.
Rủi ro pháp lý: Việc bên trúng thầu hóa chất tự ý cho mượn hoặc đặt máy tại cơ sở y tế mà không có hợp đồng thuê tài sản hoặc hợp đồng liên doanh, liên kết theo đúng Luật Quản lý, sử dụng tài sản công sẽ bị coi là sai quy định.
Căn cứ xuất toán: Cơ quan BHXH sẽ từ chối thanh toán chi phí hóa chất nếu thiết bị thực hiện xét nghiệm đó không có trong danh mục tài sản hợp pháp của bệnh viện hoặc không thuộc các đề án liên kết đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt.
2. Các lỗi thường gặp dẫn đến xuất toán hóa chất
Tổ BHYT cần lưu ý các kịch bản sau để kịp thời rà soát:
Hóa chất không tương thích với máy: Sử dụng hóa chất của hãng này nhưng chạy trên máy của hãng khác mà không có minh chứng về độ chính xác và tương thích kỹ thuật.
Vượt định mức tiêu hao: Sử dụng hóa chất xét nghiệm vượt quá số lượng đã được quy định trong quy trình chuyên môn kỹ thuật của Bộ Y tế cho mỗi ca xét nghiệm cụ thể.
Hợp đồng mượn máy hết hạn: Máy vẫn hoạt động và tiêu thụ hóa chất nhưng hợp đồng mượn/đặt hoặc đề án liên kết đã hết hiệu lực pháp lý.
3. Giải pháp cho Tổ Bảo hiểm y tế để kiểm soát rủi ro
Để bảo vệ nguồn thu và đảm bảo tính minh bạch, Tổ BHYT nên chủ động thực hiện:
Rà soát tính pháp lý của thiết bị: Phối hợp với phòng Vật tư y tế kiểm tra hồ sơ máy mượn, máy đặt. Đảm bảo mọi thiết bị đang vận hành đều có quyết định phê duyệt hoặc hợp đồng hợp lệ theo Nghị định 188/2025/NĐ-CP và các văn bản hướng dẫn đấu thầu mới nhất.
Khớp dữ liệu hóa chất: Đảm bảo mã hóa chất, mã máy và mã dịch vụ kỹ thuật (DVKT) trên hệ thống HIS phải đồng nhất với danh mục đã gửi lên Cổng giám định BHYT.
Hậu kiểm kết quả xét nghiệm: Định kỳ đối chiếu số lượng hóa chất đã nhập kho so với số lượng xét nghiệm đã thực hiện và đề nghị thanh toán để phát hiện các bất thường về định mức tiêu hao.
4. Kết luận
Chi phí hóa chất xét nghiệm chiếm tỷ trọng lớn trong tổng chi phí KCB BHYT. Việc siết chặt quản lý máy mượn, máy đặt không chỉ nhằm tuân thủ pháp luật mà còn là giải pháp bền vững để Tổ BHYT tối ưu hóa quy trình thanh quyết toán, tránh những thất thoát tài chính không đáng có cho đơn vị.
