Website được thiết kế tối ưu cho thành viên chính thức. Hãy Đăng nhập hoặc Đăng ký để truy cập đầy đủ nội dung và chức năng. Nội dung bạn cần không thấy trên website, có thể do bạn chưa đăng nhập. Nếu là thành viên của website, bạn cũng có thể yêu cầu trong nhóm Zalo "BHYT" các nội dung bạn quan tâm.

Bài 2.7. Danh mục thuốc, máu, chế phẩm máu — Mẫu 03/DM: cấu trúc và đối chiếu với XML2

XML

Mẫu 03/DM tại Phụ lục II Thông tư 12/2026/TT-BTC là Danh mục thuốc, máu, chế phẩm máu áp dụng trong thanh toán bảo hiểm y tế tại từng cơ sở KBCB.

Đây không phải chỉ là một bảng chứa MA_THUOC và tên thuốc. Mẫu 03/DM đồng thời quản lý:

  • danh tính thuốc, máu hoặc chế phẩm máu;
  • hoạt chất/thành phần;
  • hàm lượng hoặc thể tích;
  • đường dùng;
  • dạng bào chế;
  • số đăng ký;
  • đơn vị tính;
  • nhà sản xuất;
  • thông tin mua sắm, thầu;
  • giá;
  • loại thuốc;
  • nguồn cung;
  • thời gian hợp đồng;
  • thời gian áp dụng danh mục.

Mẫu hiện có 37 trường, từ STT đến DEN_NGAY.

Vì vậy khi đối chiếu XML2, câu hỏi đúng không phải chỉ là:

“MA_THUOC có nằm trong danh mục không?”

mà phải là:

“Dòng XML2 này có đúng thuốc/máu/chế phẩm máu đã được khai báo trong Mẫu 03/DM, đúng thuộc tính, đúng thông tin mua sắm, đúng giá và đúng khoảng thời gian áp dụng hay không?”


1. Cấu trúc Mẫu 03/DM

Có thể chia 37 trường thành sáu nhóm.

NhómCác trường chính
Nhận diệnMA_THUOC, TEN_HOAT_CHAT, TEN_THUOC
Đặc tính sản phẩmDON_VI_TINH, HAM_LUONG, DUONG_DUNG, MA_DUONG_DUNG, DANG_BAO_CHE, SO_DANG_KY
Mua sắm và giáSO_LUONG, DON_GIA, DON_GIA_BH, NHA_THAU, TT_THAU, TU_NGAY_HD, DEN_NGAY_HD, LOAI_THAU, HT_THAU
Sản xuất/phân loạiQUY_CACH, NHA_SX, NUOC_SX, LOAI_THUOC
Nhóm đặc thùMA_DVKT, TCCL, BO_PHAN_VT, TEN_KHOA_HOC, NGUON_GOC, PP_CHEBIEN, MA_DL_NHAP, MA_DL_CB, TLHH_CB, TLHH_BQ, MA_CSKCB_THUOC
Hiệu lựcTU_NGAY, DEN_NGAY, MA_CSKCB

Mẫu 03/DM vì vậy là một catalog có version, provenance mua sắm và đặc tính sản phẩm, không phải bảng từ điển mã đơn giản.


2. MA_THUOC — mã trung tâm nhưng không phải khóa đủ để xác định sản phẩm

MA_THUOC được ghi theo hướng dẫn tại Quyết định 3176/QĐ-BYT.

Tuy nhiên để xác nhận một mapping thuốc đúng, Mẫu 03/DM còn có:

  • TEN_HOAT_CHAT;
  • TEN_THUOC;
  • HAM_LUONG;
  • DUONG_DUNG;
  • MA_DUONG_DUNG;
  • DANG_BAO_CHE;
  • SO_DANG_KY;
  • DON_VI_TINH.

Điều này thể hiện nguyên tắc quan trọng:

Danh tính thuốc là một bộ thuộc tính, không phải chỉ một chuỗi mã.

Ví dụ hai dòng có cùng tên thương mại nhưng khác:

  • hàm lượng;
  • dạng bào chế;
  • đường dùng;
  • số đăng ký;

không nên tự động được coi là cùng một sản phẩm.

Ngược lại, bệnh viện có thể có nhiều mã kho nội bộ khác nhau nhưng cùng ánh xạ về một MA_THUOC chuẩn nếu thực chất là cùng đối tượng theo quy tắc danh mục.


3. TEN_HOAT_CHAT, TEN_THUOC, HAM_LUONG và DANG_BAO_CHE

TEN_HOAT_CHAT

Ghi tên hoạt chất hoặc thành phần.

Đối với thuốc tự bào chế, pha chế, có thể ghi nhiều hoạt chất/thành phần, cách nhau bằng dấu phẩy.

Đối với máu, chế phẩm máu, trường này không ghi.

TEN_THUOC

Với thuốc, ghi tên theo hướng dẫn chuẩn dữ liệu.

Với máu/chế phẩm máu, ghi tên theo quy định của Bộ Y tế.

HAM_LUONG

Với thuốc: hàm lượng.

Với máu/chế phẩm máu: thể tích thực.

Với khí y tế và vị thuốc cổ truyền: Mẫu 03/DM quy định không ghi trường này.

DANG_BAO_CHE

Áp dụng cho thuốc; máu và chế phẩm máu không ghi.

Do đó requiredness phải phụ thuộc LOAI_THUOC.

Không thể áp rule:

mọi dòng Mẫu 03/DM bắt buộc có hoạt chất + hàm lượng + dạng bào chế.


4. DUONG_DUNG và MA_DUONG_DUNG

Mẫu 03/DM lưu đồng thời:

  • DUONG_DUNG: tên đường dùng;
  • MA_DUONG_DUNG: mã đường dùng theo danh mục dùng chung.

Đặc biệt, nếu thuốc có nhiều đường dùng, Thông tư yêu cầu tạo các dòng thông tin tương ứng với từng đường dùng.

Đây là điểm rất quan trọng khi mapping với XML2.

Không nên có một bản ghi nội bộ kiểu:

thuốc X → “uống; tiêm”

rồi ánh xạ vô điều kiện sang một record duy nhất nếu danh mục liên thông yêu cầu tách từng đường dùng.

Mapping nên được hiểu:

thuốc + đường dùng → record catalog phù hợp.

Điều này cho phép kiểm tra:

XML2.MA_THUOC + đường dùng thực tế ↔ Mẫu 03/DM.MA_DUONG_DUNG.


5. Số đăng ký là thuộc tính nhận diện quan trọng

SO_DANG_KY được Mẫu 03/DM quản lý riêng và XML2 cũng có trường tương ứng.

Do đó một rule có giá trị cao là:

MA_THUOC đúng nhưng SO_DANG_KY XML2 không tương ứng với bản ghi danh mục.

Đây không nên bị bỏ qua vì cùng tên thuốc.

Một mapping tốt phải kiểm tra đồng thời:

mã thuốc + số đăng ký + hàm lượng + dạng bào chế + đường dùng.

Nếu một trong các thuộc tính trọng yếu khác nhau, cần xác định lại mapping nguồn.


6. SO_LUONG, DON_GIA và DON_GIA_BH thuộc lớp danh mục mua sắm

Mẫu 03/DM lưu:

  • SO_LUONG: số lượng theo kết quả trúng thầu hoặc hình thức mua sắm khác;
  • DON_GIA: đơn giá mua sắm tương ứng đơn vị tính;
  • DON_GIA_BH: đơn giá thanh toán BHYT.

Đây là điểm cần phân biệt với XML2.

Trong XML2:

  • SO_LUONG là số lượng sử dụng cho người bệnh;
  • DON_GIA là đơn giá áp dụng trên dòng chi phí;
  • các trường thành tiền phản ánh chi phí cụ thể của đợt KCB.

Trong Mẫu 03/DM:

  • SO_LUONG lại phản ánh quy mô mua sắm;
  • DON_GIA là giá của danh mục mua sắm;
  • DON_GIA_BH là giá thanh toán.

Vì vậy:

Cùng tên field không có nghĩa cùng ý nghĩa nghiệp vụ.

Không được so:

XML2.SO_LUONG = Mẫu03.SO_LUONG.

Đúng hơn phải kiểm tra tổng lượng sử dụng theo thời gian so với nguồn mua sắm, điều chuyển và tồn kho khi cần.


7. TT_THAU và nhóm thông tin thầu

Mẫu 03/DM có một nhóm thông tin mua sắm khá đầy đủ:

  • NHA_THAU;
  • TT_THAU;
  • LOAI_THAU;
  • HT_THAU;
  • TU_NGAY_HD;
  • DEN_NGAY_HD.

TT_THAU

Ghi thông tin thầu theo hướng dẫn của Quyết định 3176 và chỉ áp dụng với thuốc theo diễn giải của Mẫu 03/DM.

LOAI_THAU

Mẫu quy định các mã cho nhiều nguồn/hình thức như:

  • thầu tập trung;
  • thầu riêng tại cơ sở;
  • tự pha chế/bào chế/chế biến;
  • các hình thức mua sắm theo quy định;
  • tùy chọn mua thêm;
  • nhận điều chuyển/điều tiết.

HT_THAU

Mô tả hình thức lựa chọn nhà thầu và có điều kiện không phải ghi đối với một số LOAI_THAU.

Đây là ví dụ rõ của conditional requiredness.

Không nên cảnh báo HT_THAU rỗng trước khi kiểm tra LOAI_THAU.


8. TU_NGAY_HD, DEN_NGAY_HD khác TU_NGAY, DEN_NGAY

Mẫu 03/DM có hai cặp thời gian khác nhau.

TU_NGAY_HD – DEN_NGAY_HD

Là khoảng hiệu lực của hợp đồng cung ứng.

TU_NGAY – DEN_NGAY

Là khoảng thời gian bản ghi danh mục liên thông được áp dụng.

Hai khoảng thời gian này không nên bị gộp.

Ví dụ một hợp đồng mua sắm có hiệu lực từ ngày A, nhưng danh mục trên Cổng chỉ được áp dụng từ ngày B theo quy trình thông báo/cập nhật.

Khi kiểm tra XML2 cần hỏi đồng thời:

Ngày sử dụng có nằm trong thời gian áp dụng danh mục không?

và nếu phù hợp:

Có nằm trong căn cứ mua sắm/cung ứng tương ứng không?


9. LOAI_THUOC quyết định nhiều logic phía sau

Mẫu 03/DM phân loại:

  1. tân dược;
  2. chế phẩm;
  3. vị thuốc;
  4. thuốc phóng xạ;
  5. tân dược tự bào chế;
  6. chế phẩm tự bào chế;
  7. dược liệu;
  8. vị thuốc tự bào chế;
  9. máu;
  10. chế phẩm máu.

Đây không chỉ là trường mô tả.

Nó phải điều khiển requiredness.

Ví dụ:

  • máu không cần TEN_HOAT_CHAT;
  • máu không cần DANG_BAO_CHE;
  • dược liệu cần các thuộc tính chuyên biệt;
  • thuốc phóng xạ có thể liên quan MA_DVKT;
  • vị thuốc/dược liệu có các trường chế biến riêng.

Trong Dr5-XML:

LOAI_THUOC → profile trường bắt buộc tương ứng.


10. Thuốc phóng xạ và MA_DVKT

MA_DVKT trong Mẫu 03/DM dùng cho dịch vụ kỹ thuật có sử dụng thuốc phóng xạ hoặc chất đánh dấu.

Mẫu quy định ghi 07 ký tự đầu của mã DVKT; nếu nhiều dịch vụ thì phân cách bằng ;.

Đây là một relation rất quan trọng:

thuốc phóng xạ ↔ DVKT được sử dụng.

Không nên chỉ kiểm tra thuốc có trong danh mục.

Cần kiểm tra:

  • thuốc phóng xạ này được khai báo dùng với DVKT nào;
  • XML2 báo thuốc;
  • XML3 có DVKT tương ứng;
  • timeline sử dụng có hợp lý.

Đây là quan hệ SERVICE_SUPPLY_LINK hoặc quan hệ dịch vụ–thuốc trong dr5_xml_relation.


11. Các trường chuyên biệt cho vị thuốc và dược liệu

Mẫu 03/DM còn có:

  • TCCL;
  • BO_PHAN_VT;
  • TEN_KHOA_HOC;
  • NGUON_GOC;
  • PP_CHEBIEN;
  • MA_DL_NHAP;
  • MA_DL_CB;
  • TLHH_CB;
  • TLHH_BQ.

Nhóm này không áp dụng phổ quát cho tân dược.

Đặc biệt PP_CHEBIEN phải dùng mã phương pháp chế biến theo danh mục dùng chung; nếu nhiều phương pháp thì phân cách bằng ;.

Như vậy khi kiểm tra XML2 của thuốc YHCT, cần tránh cách tiếp cận chỉ dựa vào:

MA_THUOC + TEN_THUOC.

Bản chất sản phẩm còn liên quan tới dược liệu, bộ phận dùng và phương pháp chế biến.


12. MA_CSKCB_THUOC — nguồn thuốc từ cơ sở khác

Mẫu 03/DM quy định trường hợp nhận thuốc chuyển/điều tiết từ cơ sở KBCB khác thì ghi:

C.XXXXX

trong đó XXXXX là mã cơ sở chuyển thuốc đi.

XML2 cũng có MA_CSKCB_THUOC, nhưng qua chuỗi sửa đổi trường này có thêm nhiều ngữ cảnh đặc thù.

Vì vậy không nên kiểm tra chỉ bằng regex.

Cần kiểm tra:

prefix → loại nghiệp vụ → mã cơ sở → chứng cứ điều chuyển/hỗ trợ tương ứng.

Một giá trị đúng hình thức nhưng không có sự kiện nghiệp vụ tương ứng vẫn cần cảnh báo.


13. TU_NGAY và DEN_NGAY — versioning danh mục thuốc

Đây là một trong những điểm quan trọng nhất của Mẫu 03/DM.

TU_NGAY xác định ngày bắt đầu áp dụng.

Đối với tạo lập danh mục sau ký hợp đồng lần đầu, thời điểm áp dụng không được sớm hơn các căn cứ mua sắm tương ứng.

Khi cập nhật trong quá trình thực hiện hợp đồng, ngày áp dụng gắn với thời điểm thông báo hoặc ngày đề nghị áp dụng theo quy định.

DEN_NGAY chỉ ghi khi cập nhật, điều chỉnh hoặc ngừng sử dụng.

Thông tư quy định khi thông tin thay đổi phải tạo:

dòng cũ có DEN_NGAY + dòng mới có TU_NGAY.

Do đó không nên sửa trực tiếp record hiện hành và làm mất lịch sử.


14. Đối chiếu Mẫu 03/DM với XML2

Có thể lập ma trận chính như sau:

XML2Mẫu 03/DMNội dung kiểm tra
MA_THUOCMA_THUOCđúng mã
TEN_THUOCTEN_THUOCđúng sản phẩm
DON_VI_TINHDON_VI_TINHcùng đơn vị
HAM_LUONGHAM_LUONGđúng hàm lượng/thể tích
DUONG_DUNGDUONG_DUNG / MA_DUONG_DUNGđúng đường dùng
DANG_BAO_CHEDANG_BAO_CHEđúng dạng bào chế
SO_DANG_KYSO_DANG_KYđúng đăng ký
TT_THAUTT_THAUđúng nguồn mua sắm
DON_GIADON_GIA / DON_GIA_BHgiá phù hợp
MA_CSKCB_THUOCMA_CSKCB_THUOCnguồn chuyển/điều tiết
NGAY_YL, NGAY_TH_YLTU_NGAY–DEN_NGAYbản ghi danh mục có hiệu lực

Không nhất thiết mọi field phải bằng nhau nguyên văn.

Ví dụ đường dùng có thể một bên là tên, một bên là mã chuẩn; cần kiểm tra thông qua binding.


15. Các lỗi tiền giám định có giá trị cao

Tình huốngPhân loại ban đầu
MA_THUOC XML2 không có trong Mẫu 03/DM tại ngày dùngWARN_REVIEW / ERROR_TECH tùy nguyên nhân
mã đúng nhưng số đăng ký khácWARN_REVIEW
mã đúng nhưng hàm lượng/dạng bào chế khácWARN_REVIEW
đường dùng không thuộc record đã khai báoWARN_REVIEW
TT_THAU không khớp danh mụcWARN_REVIEW
sử dụng trước TU_NGAY hoặc sau DEN_NGAYWARN_REVIEW
sử dụng ngoài hiệu lực hợp đồng cung ứngINFO_EVIDENCE / WARN_REVIEW
máu bị bắt buộc phải có hoạt chất/dạng bào chếlỗi rule nội bộ
LOAI_THUOC không tương thích bộ trườngERROR_TECH / WARN_REVIEW
thuốc phóng xạ không tương thích DVKT khai báoWARN_REVIEW
XML2 dùng thuốc có số lượng nhưng mapping tới sai đơn vị tínhnguy cơ sai số lượng/thành tiền, cần ưu tiên kiểm tra

Một cảnh báo danh mục chưa tự động là PAYMENT_CONDITION.

Muốn kết luận không thanh toán còn phải xác định rõ quy định về phạm vi, giá, tỷ lệ, mua sắm hoặc điều kiện thanh toán bị vi phạm.


16. Đặc biệt quan trọng: đơn vị tính và đơn giá

Sai mapping đơn vị tính là một trong những lỗi nguy hiểm nhất.

Ví dụ:

  • danh mục mua theo hộp;
  • kho cấp theo viên;
  • XML2 báo theo viên;
  • giá được lấy theo hộp nhưng không quy đổi.

Khi đó:

  • mã thuốc vẫn đúng;
  • tên thuốc đúng;
  • số đăng ký đúng;

nhưng SO_LUONG × DON_GIA có thể sai rất lớn.

Do đó mapping phải bao gồm:

đơn vị kho → hệ số quy đổi → đơn vị tính Mẫu 03/DM → đơn vị XML2.

Không nên chỉ ánh xạ mã sản phẩm.


17. Mẫu 03/DM không thay thế hồ sơ sử dụng thuốc

Một thuốc xuất hiện trong Mẫu 03/DM chỉ chứng minh rằng thuốc đó nằm trong danh mục sử dụng đã được khai báo trong khoảng thời gian tương ứng.

Nó không tự động chứng minh:

  • có chỉ định hợp lý;
  • thực tế đã cấp/phát thuốc;
  • đúng liều;
  • đúng số lượng;
  • đúng chỉ định chuyên môn;
  • thuộc phạm vi thanh toán;
  • hoặc được Quỹ BHYT thanh toán toàn bộ.

Còn phải đối chiếu:

XML2 ↔ y lệnh ↔ phiếu lĩnh/cấp phát ↔ hồ sơ điều trị ↔ điều kiện thanh toán.

Vì vậy:

Danh mục chứng minh khả năng áp dụng; hồ sơ người bệnh chứng minh sự kiện sử dụng.


18. Thiết kế trong Dr5-XML

Không tạo riêng dr5_drug.

Mẫu 03/DM tiếp tục đi vào kiến trúc generic.

dr5_catalog_binding

Lưu:

  • MA_THUOC;
  • các thuộc tính nhận diện;
  • loại thuốc;
  • thông tin mua sắm;
  • TU_NGAY, DEN_NGAY;
  • MA_CSKCB;
  • mapping mã thuốc nội bộ.

dr5_xml_required

Quản lý requiredness theo LOAI_THUOC.

Ví dụ:

  • máu không yêu cầu hoạt chất;
  • dược liệu kích hoạt nhóm trường chuyên biệt;
  • một số LOAI_THAU không yêu cầu HT_THAU.

dr5_xml_relation

Quản lý:

  • thuốc ↔ đường dùng;
  • thuốc phóng xạ ↔ DVKT;
  • thuốc ↔ cơ sở cung ứng;
  • thuốc ↔ khoa/người chỉ định khi cần.

dr5_payment_condition

Quản lý riêng:

  • phạm vi hưởng;
  • tỷ lệ thanh toán;
  • mức thanh toán;
  • điều kiện mua sắm hoặc thanh toán đặc thù.

dr5_legal_basis

Lưu căn cứ của từng phiên bản danh mục.

Kết luận

Mẫu 03/DM phải được hiểu như một hồ sơ danh mục có thời gian hiệu lực của thuốc, máu và chế phẩm máu tại một cơ sở KBCB, chứ không phải bảng tra mã thuốc đơn giản.

Chuỗi đối chiếu đúng là:

Thuốc thực tế trong HIS/dược
→ mapping mã chuẩn
→ bộ thuộc tính sản phẩm
→ hồ sơ mua sắm/thầu
→ Mẫu 03/DM có hiệu lực
→ XML2
→ hồ sơ sử dụng thực tế.

Bốn nguyên tắc cần nhớ:

MA_THUOC đúng chưa đủ; các thuộc tính nhận diện phải đồng bộ.

Máu, chế phẩm máu, tân dược, dược liệu và vị thuốc có requiredness khác nhau.

Hiệu lực hợp đồng cung ứng và hiệu lực danh mục là hai khoảng thời gian khác nhau.

Có trong Mẫu 03/DM không đồng nghĩa tự động đủ điều kiện thanh toán.

Đối với Dr5-XML, tiền giám định có hiệu quả nhất khi được thực hiện ngay khi kê đơn/cấp phát: kiểm tra thuốc có bản ghi Mẫu 03/DM đang hiệu lực, đúng đường dùng, đúng đơn vị tính, đúng nguồn mua sắm và đúng mapping trước khi chi phí được ghi nhận vào XML2.